یکی از مشکلات افراد متدین و مذهبی که امکان دور کردن آنها به روش عادی از خدا و نماز برای شیطان وجود ندارد، ایجاد وسواس است. و همین وسواس بنابر گفته علما و مراجع تقلید نابود کننده دنیا و آخرت فرد وسواسی می شود. در ادامه این مطلب با در نظر گرفتن منابع مختلف اطلاعات مفیدی را برای درمان وسواس در طهارت و نجاست، نماز، وضو و… را درج کرده ایم. تمامی این مطالب روشهای سادهای را ارائه می کنند که استفاده از آن ها بدون سختی و مشقت باعث ترک وسواس خواهد شد.
روش های درمان وسواس
همانطور که عنوان شد روش های متفاوتی برای ترک وسواس وجود دارد و ممکن است هر فرد با یک روش یا یک حرف خاص مصمم به ترک این مشکل آزار دهنده شود. در ادامه به صورت جدا شده هر روش را مفصلا توضیح داده ایم.
دلایل و درمان وسواس آیت الله فاطمی نیا
بخش اول:
بخش دوم:
درمان وسواسی آیت الله مظاهری (مرجع تقلید)
یکی از مشکلاتی که افراد وسواسی دارند نجس دانستن یا متنجس دانستند همه وسایل و مکان ها است. بر اساس یکی از حکم های آیت الله مظاهری این مشکل تا حد زیادی رفع خواهد شد. (این حکم بدون نیاز به تغییر مرجع تقلید برای تمامی افراد وسواسی قابل اجرا است)
آیا برای درمان شخص وسواسی، میتوان گفت وظیفهای در قبال نجاسات ندارد و چیزی برای او نجس نیست
اگر متنجّس را نجس نداند، خوب مىشود و لازم نیست از عین نجس هم اجتناب نکند؛ بلکه اگر از عین نجس پرهیز کند و از متنجّسات پرهیز نکند، خوب مىشود و لازم است براى بهبودى، چنین کند.
در حکم بالا آیت الله مظاهری میفرمایند: برای فرد وسواسی فقط دوری از عین نجاست کفایت می کند. و فرد وسواسی نیاز نیست از متنجس دوری کند.
به شکل ساده تر میتوان گفت فرد وسواسی فقط از عین نجاستی که با چشم میبند مثل: بول، خون، مدفوع یا… دوری کند. ولی اگر جایی که فکر می کند قبلا نجس شده و الان نجاست آن را نمیبیند یا چیز خیسی به چیز نجسی خورده و نجس شده است و از این دست موارد برای او نجس نیست و همچنین نجس کننده هم نیست.
به زبان سادهتر:
اگر کسی چیزی را نجس کرده باشد (متنجّس)، برای اینکه وسواسش بهتر شود، نباید با آن مثل خودِ نجاست رفتار کند.
یعنی چه؟
عین نجس = خودِ چیز نجس؛ مثل خون، ادرار و…
متنجّس = چیزی که با نجاست تماس پیدا کرده و نجس شده؛ مثلاً لباسی که به خون خورده است.
مثال سادهفرض کن دستت به خون خورده:
خون → عین نجس است.
دستت که به خون خورده → متنجّس است.اگر فرد وسواسی برای بهبودش فقط از خود خون دوری کند، ولی از هر چیزی که احتمال میدهد به دست نجسش خورده هم اجتناب کند، وسواسش بهتر نمیشود.
پس باید کمکم اینطور عمل کند:
از خود خون اجتناب کند، اما نسبت به چیزهایی که صرفاً احتمال میدهد به دست نجس یا چیز نجسشده برخورد کردهاند، سختگیری نکند.
مثلاً اگر دست نجس به دستگیرهای خورده، نباید بعداً بگوید:
«حالا دستگیره نجس شد، پس هرکس به دستگیره دست زد، دستش نجس شد، پس لباسش هم نجس شد…»این زنجیرهی نجس دانستنِ چیزهای مختلف همان چیزی است که برای درمان وسواس باید متوقف شود.
احادیث در ارتباط با فرد وسواسی
از گذشته تا به امروز وسواس یکی از مشکلات سخت مومنان بوده است. احادیث و روایت های معتبر زیادی در ارتباط با نحوه برخورد با وسواس و ترک آن وجود دارد. در ادامه برخی از این احادیث درج شده اند.
وسواس در وضو و نماز — امام صادق(ع)
«ذَكَرْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ رَجُلًا مُبْتَلًى بِالْوُضُوءِ وَالصَّلَاةِ، وَقُلْتُ هُوَ رَجُلٌ عَاقِلٌ، فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ: وَأَيُّ عَقْلٍ لَهُ وَهُوَ يُطِيعُ الشَّيْطَانَ؟! … فَإِنَّهُ يَقُولُ لَكَ: مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ.»
عبدالله بن سنان میگوید: نزد امام صادق(ع) از مردی یاد کردم که در وضو و نماز گرفتار وسواس بود و گفتم او مرد عاقلی است. حضرت فرمود: «چه عقلی دارد در حالی که از شیطان اطاعت میکند؟» … از خودش بپرس این وسوسهای که به او میرسد از چیست؛ خواهد گفت: از کار شیطان است.
منبع: الکافی، ج ۱، کتاب العقل والجهل، ح ۱۰.
کثرت شک — امام باقر(ع)
«إِذَا كَثُرَ عَلَيْكَ السَّهْوُ فَامْضِ فِي صَلَاتِكَ فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَدَعَكَ، إِنَّمَا هُوَ مِنَ الشَّيْطَانِ.»
«هرگاه شک و سهو بر تو زیاد شد، نمازت را ادامه بده؛ نزدیک است که این حالت تو را رها کند؛ این از شیطان است.»
منبع: الکافی، ج ۳، ص ۳۵۹، ح ۸؛ تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۳۴۳، ح ۱۴۲۴.
کثرت شک — امام صادق(ع)
«إِذَا كَثُرَ عَلَيْكَ السَّهْوُ فَامْضِ فِي صَلَاتِكَ.»
«هرگاه شک و سهو بر تو زیاد شد، نمازت را ادامه بده.»
منبع: تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۳۴۱، ح ۱۴۲۳.
تکرار نکردن نماز بهخاطر وسواس — امام صادق(ع)
«لَا تَعَوَّدُوا الْخَبِيثَ مِنْ أَنْفُسِكُمْ نَقْضَ الصَّلَاةِ فَتُطَمِّعُوهُ … فَلْيَمْضِ أَحَدُكُمْ فِي الْوَهْمِ، وَلَا يُكْثِرَنَّ نَقْضَ الصَّلَاةِ، فَإِنَّهُ إِذَا فَعَلَ ذَلِكَ مَرَّاتٍ لَمْ يَعُدْ إِلَيْهِ الشَّكُّ … إِنَّمَا يُرِيدُ الْخَبِيثُ أَنْ يُطَاعَ، فَإِذَا عُصِيَ لَمْ يَعُدْ إِلَى أَحَدِكُمْ.»
«خبیث را به این عادت ندهید که نماز را بشکنید و با این کار به او طمع ندهید… هرکدام از شما باید به شک خود اعتنا نکند و نماز را زیاد تکرار نکند؛ زیرا اگر چند بار چنین کند، شک دیگر به سراغش نمیآید… خبیث فقط میخواهد از او اطاعت شود؛ پس وقتی نافرمانی شود، دیگر به سراغ او نمیآید.»
منبع: الکافی، ج ۳، ص ۳۵۸–۳۵۹؛ وسائل الشیعة، ج ۵، ص ۳۳۰، باب ۱۶، ح ۶.
هرچه از آن گذشتهای، دوباره بررسی نکن — امام باقر(ع)
«كُلَّمَا شَكَّكْتَ فِيهِ مِمَّا قَدْ مَضَى فَامْضِهِ كَمَا هُوَ.»
«هرگاه درباره چیزی که از آن گذشتهای شک کردی، همانگونه که هست ادامه بده و به آن اعتنا نکن.»
منبع: تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۳۴۱، ح ۱۴۲۶.
وسواس، اطاعت از شیطان — امام صادق(ع)
«وَأَيُّ عَقْلٍ لَهُ وَهُوَ يُطِيعُ الشَّيْطَانَ؟»
«چه عقلی برای اوست، در حالی که از شیطان اطاعت میکند؟»
منبع: الکافی، ج ۱، کتاب العقل والجهل، ح ۱۰؛ وسائل الشیعة، ج ۱، ص ۶۳، باب ۱۰، ح ۱.
وسواس از عمل شیطان است — امام صادق(ع)
«فَإِنَّهُ يَقُولُ لَكَ: مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ.»
«او به تو خواهد گفت: این حالت از عمل شیطان است.»
منبع: الکافی، ج ۱، کتاب العقل والجهل، ح ۱۰؛ وسائل الشیعة، ج ۱، ص ۶۳، باب ۱۰، ح ۱.
سرنوشت وسواس با بیاعتنایی — امام صادق(ع)
«إِنَّمَا يُرِيدُ الْخَبِيثُ أَنْ يُطَاعَ، فَإِذَا عُصِيَ لَمْ يَعُدْ إِلَى أَحَدِكُمْ.»
«خبیث فقط میخواهد از او اطاعت شود؛ پس هنگامی که نافرمانی شود، دیگر به سراغ هیچیک از شما بازنمیگردد.»
منبع: الکافی، ج ۳، ص ۳۵۸–۳۵۹؛ وسائل الشیعة، ج ۵، ص ۳۳۰، باب ۱۶.
زیاد شدن شک و ادامه دادن — امام باقر(ع)
«إِذَا كَثُرَ عَلَيْكَ السَّهْوُ فَامْضِ فِي صَلَاتِكَ، فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَدَعَكَ، إِنَّمَا هُوَ مِنَ الشَّيْطَانِ.»
«هرگاه شک و سهو بر تو زیاد شد، به نمازت ادامه بده؛ نزدیک است که این حالت تو را رها کند؛ این از شیطان است.»
منبع: الکافی، ج ۳، ص ۳۵۹؛ تهذیب الأحکام، ج ۲، ص ۳۴۳.
بیاعتنایی باعث از بین رفتن وسواس میشود — امام کاظم(ع)
«فَلْيَمْضِ فِي صَلَاتِهِ وَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَإِنَّهُ يُوشِكُ أَنْ يَذْهَبَ عَنْهُ.»
«نمازش را ادامه دهد و از شیطان به خدا پناه ببرد؛ زیرا نزدیک است که این حالت از او برطرف شود.»
منبع: وسائل الشیعة، ابواب الخلل الواقع فی الصلاة.
وسواس پرهیزگاری نیست
«فَالْوَسْوَسَةُ لَيْسَتْ ضَرْبًا مِنَ الْوَرَعِ وَالتَّقْوَى.»
«وسواس، نوعی ورع و تقوا نیست.»
منبع: دفتر آیتالله سیستانی، احکام و توصیههای مربوط به وسواس، با استناد به روایات معتبر.
بیاعتنایی به وسواس، عذاب اخروی ندارد
«إِنْ لَمْ يَعْتَنِ بِوَسْوَسَتِهِ … لَا يَكُونُ مُسْتَحِقًّا لِلْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.»
«اگر به وسواس خود اعتنا نکند، گناهی مرتکب نشده و در روز قیامت عذاب نخواهد شد.»
منبع: توضیحالمسائل جامع، دفتر آیتالله سیستانی، مسئله ۲۵۱.